Среда, 21 04 2021
Войти Регистрация

Login to your account

Username *
Password *
Remember Me

Create an account

Fields marked with an asterisk (*) are required.
Name *
Username *
Password *
Verify password *
Email *
Verify email *
Captcha *

Колас: інскрыпты

  • Среда, 28 августа 2019 09:30

Поўны збор твораў Якуба Коласа выйшаў у 2012 годзе. Асобным раздзелам тут прадстаўлены інскрыпты паэта на кнігах, часопісах, рукапісах і фотаздымках. Але з цягам часу гэты спіс пашыраецца, бо знаходзяцца новыя інскрыпты, якія не былі вядомыя навукоўцам. 

Так, былі выяўлены аўтографы Якуба Коласа на кнігах Мікалаю Бобрыку, доктару, які ў 1955 годзе зрабіў аперацыю на апендыцыт і выратаваў жыццё пісьменніку; Яўгену Астроўскаму, настаўніку і сябру Якуба Коласа па Нясвіжскай семінарыі; аўтару «Цусімы» Аляксею Новікаву-Прыбою, якога Колас высока цаніў і паважаў; латышскаму паэту і драматургу акадэміку АН Латвійскай ССР Андрэю Упіту.

Кожная кніга з аўтографам адкрывае новыя старонкі жыцця Якуба Коласа, дазваляе даведацца пра асобы з кола яго сяброў і знаёмых. Вось і зараз гаворка пойдзе пра яшчэ адзін інскрыпт класіка, які не ўвайшоў у Поўны збор яго твораў.

Аўтограф змешчаны на кнізе «Новая зямля», якая была выдадзена ў Мінску ў 1934 годзе ў Дзяржаўным выдавецтве Беларусі, і адрасаваны Івану Розанаву — гісторыку рускай паэзіі, бібліёграфу і кнігазнаўцу: «И.Н. Розанову на памяць. На свеце ўсё канец свой мае, / І ты, мінуціна змяркання, / Спяеш нам песню раставання. Я. Колас». Кніга захоўваецца ў Дзяржаўным музеі А. С. Пушкіна ў Маскве і ўваходзіць у склад калекцыі-бібліятэкі І. М. Розанава. Гэты дарчы надпіс цікавы яшчэ і тым, што ўключае вершаваныя радкі — урывак з XIII раздзела паэмы «Новая зямля». Вершаваных аўтографаў на кнігах у Якуба Коласа вельмі мала. Так, адзін з іх на кнізе «Выбраныя творы» прысвечаны стрыечнаму дзядзьку паэта Ігнату Міцкевічу (кніга захоўваецца ў музеі Якуба Коласа):

«Разгарні гэту кніжку дружок.

Пачытай,

Бервянец і Лявонаў лужок

Прыгадай,

 Ды прыпомні Карчэвядзь,

Кліны І ўздыхні:

Адышлі, адзвінелі яны,

Нашы дні!

21/ІІ 1936 г.

Якуб Колас»

У кнізе змешчаны вершы, прысвечаныя мясцінам, якія былі добра знаёмы класіку і яго дзядзьку. У 1936 годзе Ігнат Юр’евіч бавіў лета ў Падбярэжжы, а Колас з сям’ёй — недалёка ад вёскі на хутары Андрэя Асіеўскага, таму яны часта сустракаліся. А ў наступныя два гады абодва летавалі ў Вусцях. Два апошнія перадваенныя леты Якуб Колас правёў у Беразянцы, а яго дзядзька — у Балачанцы, у Канстанціна Дзяткі, з якім пісьменнік быў знаёмы і сябраваў.

Яшчэ адна кніга — «Паэмы» — з вершаваным аўтографам захоўваецца ў прыватным архіве нашчадкаў паэта. Інскрыпт прысвечаны малодшаму сыну Якуба Коласа Міхасю Міцкевічу:

«Мілы Міхасёк!

Адстану я, і час разлукі —

Неунікнёны час,

Ідзі ж, мой сын, пад жыцця гукі,

Што радавалі нас.

Няхай мяне не будзе ў свеце

Ну, што ж? аджыў час і памёр.

Але няхай дзьме добры вецер

І дзьме на наш касцёр.

Дарагому сыну, самаму лепшаму, адданаму другу на памяць ад бацькі.

Якуб Колас. 18/VII 1946 г.»

Цікава, што Міхась Канстанцінавіч працягнуў традыцыю дарчых прысвячэнняў у сям’і Коласа. Доктар тэхнічных навук, які мае больш за дзвесце публікацый у сваёй галіне, з’яўляецца таксама аўтарам вялікай колькасці вершаваных аўтографаў, якія ён з задавальненнем пакідае на кнігах аб жыцці і творчасці Якуба Коласа, ініцыятарам або ўкладальнікам якіх ён жа і з’яўляецца. Адзін з такіх інскрыптаў, на кнізе «На шляхах волі», прысвечаны аўтару артыкула:

«Маёй любімай, дарагой унучаньцы Васілінцы:

Хай шлях твой будзе светлым, чыстым,

Без ям, калдобін і камення

І твой след стане яркім і лучыстым,

Як сонца нашага праменні.

І помні, кветачка мая:

Што выхад кнігі справіў я».

Дарчы надпіс Якуба Коласа І. М. Розанаву.

Дарчы надпіс Якуба Коласа І. М. Розанаву.

Дзякуючы намаганням майго дзеда Міхася, паэма Якуба Коласа «На шляхах волі» ўпершыню выйшла асобным выданнем у 2014 годзе ў выдавецтве «Мастацкая літаратура».

Выяўлены аўтограф Якуба Коласа І. М. Розанаву стаў трэцім у шэрагу вершаваных інскрыптаў класіка.

Некалькі слоў аб адрасаце дарчага надпісу. Іван Міканоравіч Розанаў нарадзіўся 9 жніўня 1874 года ў сям’і маскоўскага натарыуса, чыноўніка маскоўскай палаты Грамадзянскага суда. Яго маці паходзіла з сям’і Рудаковых, якія былі сваякамі А. С. Грыбаедава. Вучыўся ў 4-й маскоўскай гімназіі, у 1895 годзе паступіў на гісторыка-філалагічны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. Са студэнцкіх часоў пачаў збіраць кнігі рускіх паэтаў. Пасля заканчэння ўніверсітэта ў 1900 годзе застаўся на кафедры рускай мовы і літаратуры. Выкладаў у сярэдніх навучальных установах Масквы. Атрымаў медаль А. С. Пушкіна за працу «Грыбаедаў і Пушкін», якая была надрукавана ў 1900 годзе ў студэнцкім «Пушкінскім зборніку». У 1914 годзе быў адным з ініцыятараў стварэння літаратурнага гуртка, вядомага як Нікіцінскія суботнікі. З 1915 года — выкладчык вышэйшых устаноў, шмат гадоў быў прафесарам Маскоўскага ўніверсітэта.

З 1919 года працаваў у Дзяржаўным гістарычным музеі, дзе займаўся пытаннямі рускай кнігі і навуковай бібліяграфіі. У 1921 годзе стварыў і ўзначаліў аддзел гісторыі кнігі пры музеі. У 1939 годзе стаў доктарам філалагічных навук без абароны дысертацыі па сукупнасці навуковых прац. У 1941 годзе ўзначаліў сектар народнай творчасці Саюза пісьменнікаў СССР. У 1946—1952 гадах працаваў старшым навуковым супрацоўнікам Інстытута сусветнай літаратуры АН СССР. Іван Розанаў пайшоў з жыцця 22 лістапада 1959 года, быў пахаваны на Новадзявочых могілках у Маскве.

І. М. Розанаў усё жыццё збіраў бібліятэку рускай паэзіі, якая пасля яго смерці была падорана Дзяржаўнаму музею А. С. Пушкіна. Бібліятэку Розанава па праве называюць «літаратурнай Траццякоўскай галерэяй». У ёй сабраны рэдкія выданні, якія складана знайсці ў самых вялікіх дзяржаўных бібліятэках краін свету. Розанаўская бібліятэка — адна з самых унікальных кніжных калекцый ХХ стагоддзя. Яна налічвае больш чым дзесяць тысяч кніг. У склад Розанаўскай бібліятэкі ўвайшлі 36 кніг беларускіх паэтаў, такіх як Янка Купала, Якуб Колас, Максім Багдановіч, Пятрусь Броўка, Уладзімір Дубоўка, Пімен Панчанка, Максім Танк, Аркадзь Куляшоў і іншыя. У бібліятэку трапілі 4 кнігі Якуба Коласа: «Збор твораў», выдадзены ў Мінску ў 1928 годзе, кніга «Выбраныя вершы», якая выйшла ў Маскве ў 1939 годзе, і дзве кнігі «Новая зямля». Цікава, што апошняя кніга прадстаўлена і на беларускай, і на рускай мове, абедзве выдадзены ў 1934 годзе — у Мінску і Маскве, абедзве кнігі з аўтографамі — адзін ад аўтара паэмы Якуба Коласа, другі — ад перакладчыка «Новай зямлі» на рускую мову Сяргея Гарадзецкага: «Дорогому Ивану Никаноровочу Розанову от гостя 1-го съезда писателей. Переводчик этой книги С. Городецкий. 26/ VIII — 34 г.» На кнізе з аўтографам Якуба Коласа дата не пазначана, але мне падаецца, што паэт таксама падарыў сваю кнігу падчас І з’езда савецкіх пісьменнікаў, які праходзіў у Маскве ў жніўні 1934 года.

Цікава, што ў Розанаўскай бібліятэцы захоўваюцца аўтографы і іншых беларускіх аўтараў: Петруся Броўкі на кнізе вершаў «Беларусь», якая выйшла ў Маскве ў 1945 годзе: «Ивану Никаноровичу Розанову с глубоким уважением. Петрусь Бровка. 18. V.45 г.», і Міколы Хведаровіча на кнізе вершаў «Рытмы» (Мінск, 1930 г.): «Ивану Никаноровичу Розанову с глубоким уважением. М. Хведорович. 8/ І —31 г. Москва».

Васіліна Міцкевіч

Крыніца: Літаратура і мастацтва

Прочитано 3643 раз