Суббота, 06 03 2021
Войти Регистрация

Login to your account

Username *
Password *
Remember Me

Create an account

Fields marked with an asterisk (*) are required.
Name *
Username *
Password *
Verify password *
Email *
Verify email *
Captcha *

Джумагельды Мулкіеў (Туркменістан). На самалёце. Апавяданне

  • Понедельник, 04 января 2021 14:48

Часам мяне пытаюць, чаму я напісаў так шмат апавяданняў пад уражаннем ад паездак на цягніку, а пра ўражанні, якія атрымаў у час палёту на самалёце – нічога. Сапраўды, нічога. Атрымліваецца, я ў час вучобы ў Літаратурным інстытуце, на працягу пяці гадоў карыстаўся толькі паслугамі цягнікоў. Гэта вельмі падбона на праўду, калі б не адзін выпадак…

Пра гэты выпадак я і збіраюся вам расказаць…

На першыя зімовыя канікулы я вырашыў прыляцець самалётам. Пасля шасці месяцаў разлукі хацелася хутчэй патрапіць дадому. Напрыканцы сяместра пачаў турбавацца пра білет. З Масквы ў Ашхабад два рэйсы: адзін прамы, другі – з пасадкай у абласным цэнтры. Мне ўдалося купіць білет на рэйс з пасадкай.

Наступіў доўгачаканы дзень. Усе экзамены здадзены. Наперадзе – зімовыя канікулы. Я ўжо ў аэрапорце. Ужо ў салоне самалёта. Знайшоў сваё месца і ўтульна ўладкаваўся. А самалёт ляцець не збіраецца. Разумею, што гэта такое адчуванне па прычыне, што я вельмі спяшаюся. Азіраюся. Вельмі розны люд. Каго тут толькі няма. Маё месца ля ілюмінатара. Выходзіць, пашчасціла. Прыйшоў адзін з суседзяў, мужчына гадоў сарака, у скураной куртцы, на галаве андатравая шапка. Шапка новая, хутчэй за ўсё, тут, у Маскве і купляў. Сам уладкаваўся на адно крэсла, а на другое паклаў шапку. Шапка андатравая, канешне, вартая павагі, але не ў такім жа аб’ёме…

Падыйшоў другі сусед. Першы сусед прыбраў шапку з крэсла і паклаў на калена. Другі сусед уладкаваўся паміж намі. Узіраюся. Там, у нас, на поўдні, скура хіба што ў модзе, бо на ім таксама скураная куртка, але не такая, як у першага, а ўжо зусім другога пашыву. Такія кароткія, паношаныя курткі, звычайна, бываюць у лётчыкаў. З гэтай згадкай я патрапіў у дзясятку, ну, але пра гэта крыху пазней…

Усё ж такі, узляцелі. І неяк даволі хутка прыляцелі. Усяго каля трох гадзін былі ў паветры. Унізе быў бачны той абласны цэнтр, дзе мы павінны зрабіць пасадку і высадзіўшы некалькіх, прыхапіўшы замест іх таксама некалькіх пасажыраў, якія купілі білет на гэты рэйс, адразу ж ляцець у Ашхабад.

Самалёт хаця і рабіў выгляд, што бойка пайшоў на пасадку, не сеў, а ізноў падняўся вышэй у паветра. У сваю, значыць, стыхію. У салоне не ўсе, і не адразу заўважылі гэты вымушаны манеўр. Але, некаторыя ўсё ж такі, заўважылі. Сярод іх і мой сусед, у куртцы лётчыка. Ён праз мяне кінуў кароткі позірк на ілюмінатар і замармытаў:

‒ … На другі заход пайшлі, відаць, шасі не апускаюцца…

Ведаючы, што такое “шасі”, я жахліва заплюшчваю вочы. Ад страху перш-наперш згадваюцца малітвы, гэтыя незразумелыя арабскія словы, якія раней гадамі не мог вывучыць, цяпер самі верцяцца на языку. Бачу, іншыя сядзяць спакойна, спакойна лыпаюць вачыма праз ілюмінатар. Некаторыя жадаюць даведацца прычыну, чаму пасадка не адбылася. А я ўжо ведаю, але ж… Але ж мне з таго ніколькі не лягчэй. Я ўжо і сястрычкам гасцінцы купіў. Штапельныя хусцінкі. Рубель восемдзесят кошт… У чамадане… у багажным аддзяленні ляжаць… Як я хацеў іх парадаваць…

Самалёт, выпісаўшы круг над абласным цэнтрам, пайшоў на другі заход. Але ж, з пасадкай ізноў нешта не атрымліваецца, і ён ізноў падняўся ў паветра. Ізноў апісвае круг над горадам, і ідзе на пасадку… Усім целам адчуваю, што самалёт цяпер пачынае трэсці. З чаго б гэта так? Можа быць, таму, што гэтым разам лётчык усур’ёз надумаў здзейсніць пасадку… супраць волі самалёта…

          Коса пазіраю на суседа. Ён сядзіць, схіліўшыся за калені, і мармоча:

‒ Газа заканчваецца… Лепей саджаць на бруха, чым камнем падаць на зямлю… Я ведаю… усё ж такі… былы лётчык…

Лепей бы гэтага суседа побач не было. Чаму ён сеў якраз побач са мной… Я ж не кожны дзень на самалётах лятаю.

Чую пах дыма. Гарым, ці што? Дзякуй Богу, не, гэта хтосьці ў пярэднім радзе, відаць, нервуючыся, закурыў цыгарэту. Сядзіць сабе і курыць. Як на вуліцы. Насуперак усім забаронам. Відаць, таксама былы лётчык… Таксама ведае, што шасі не апускаюцца. Курыць, у апошні раз, так бы мовіць… А калі ў апошні раз, усё дазваляецца… няма забароны ні на што… Я дзесьці чытаў, што калі чалавек трапляе ў такое безвыходнае становішча, у першую чаргу хоча займацца сэксам. Але, мне чамусьці, не хочацца… Можа быць, таму, што вакол адны толькі мужчыны і жанчыны досыць сталага ўзросту.

А вось з’явілася і яна – сцюардэса. Маладая, сімпатычная… але, мне ўсё адно, не хочацца… Можа быць, таму што яна на службе… Яна робіць абвестку, што самалёт пайшоў на пасадку. А я і лётчык, які сядзіць побач, і той, што паліць у салоне, нягледзячы на забарону, даўно ведаем, што мы ўжо трэці раз ідзём на пасадку…

Яна, гэта значыць, сцюардэса, просіць, каб усе сядзелі на сваіх месцах, галовы, на ўсялякі выпадак, хавалі паміж каленяў. Відаць не хоча, каб у салоне пачалася паніка, таму гаворыць, што пасадка не зусім звычайная… А сама бялей за паперу, рукі дрыжаць… Перад вачыма маці і малодшая сятра. Яна ў шостым ці сёмым класе вучыцца. Вельмі ўзрадавалася, калі я пасля службы з «Афгана» вярнуўся жывым і здаровым. Гэта было два гады назад, восенню. Зараз зіма…

… Штуршок. Я сказаў бы, вельмі моцны штуршок. Самалёт падскочыў на некалькі дзясяткаў метраў. Калі б не прышпіліўся рэмнем бяспекі, я пераляцеў бы праз крэслы, што перада мной, мо нават да самых пярэдніх дзвярэй, а мы набліжаемся…

Штуршок. Вельмі моцны штуршок… Усе рэчы, якія мы так старанна запіхвалі на верхнія паліцы, пасыпаліся як пераспелыя яблыкі ў садзе. У нейкі момант салон пераўтварыўся ў салон універмага. Чаго тут толькі няма: сумкі, парасоны, імпартныя плашчы, некалькі мужчынскіх шапак, некаторыя з іх вельмі дарагія, калі не памыляюся, з нутрыі…

Яшчэ слабы штуршок і чуцен скрыгат металу, які прылізваў халодную паверхню бетона. Доўгі металічны скрыгат, такі, як быццам сыходзіў не з-пад бруха самалёта, а ўзнікае прама з глыбінь маёй слыхавай ракавіны, і праходзячы праз шкло ілюмінатара, сцелецца на халодны вячэрні бетон ўзлётна-пасадачнай паласы.

Ідзе нейкі, незразумелы зваротны эфект.

Самалёт спыніўся. Цёмна. Ніякіх рухаў. На імгненне ўсё застыла. Зваротны эфект працягваецца, але, цяпер не ў вушах, а ў душы кожнага. Табе здаецца, што ты – гэта і не ты… Здаецца, што замест цябе на крэсле самалёта… дзіця… дзіця ў пялюшках. Яно хоча плакаць і вяшчаць усім пра сваё нараджэнне на свет. Але не можа, бо зараз у салоне самалёта табу на ўсе гукі. У самалёце цішыня. Усяленская цішыня. Гэта падобна на сусветны патоп…

Цярпі, малютка, хутка заплачаш… цярпі…

І цішыня выбухова прарываецца пад націскам душэўных памкненняў пасажыраў… Хто плача, хто смяецца, хто крычыць, а хто – сядзіць і маўчыць… перабіраючы ў думках усё, што адбылося на працягу апошняй мінуты майго жыцця… І малеча знікла з майго крэсла, тут ізноў сяджу я, і таксама маўчу…

Праз ілюмінатар бачу правы бок напаўразбітага самалёта. Замест крыла тырчыць абломак…

Чырвоныя пажарныя машыны ўжо абступілі самалёт з усіх бакоў. Дзякуй Богу, пажара няма. Прыпамінаю словы суседа: «Газа заканчваецца…» Паварочваюся да яго, ён да гэтага часу сядзіць моўчкі, абхапіўшы галаву каленямі. Нас хутка эвакуіруюць. Таропкімі крокамі адыходжу ад самалёта. Не абарочваюся. Не хацелася б бачыць яго разарванае бруха. Там цяпер няма багажнага аддзялення, няма майго чамадана… няма штапельных хусцінак – гасцінцаў для сястрычак… рубель восемдзесят кожная…

Але на імгненне я застаўся, пераўтварыўшыся ў малое дзіця ў пялюшках, і пасля ў адно імгненне я вярнуўся ў стан дарослага чалавека… У вельмі дарослага… амаль у старога чалавека…

 

З туркменскай. Пераклад Алеся Карлюкевіча

Прочитано 156 раз