Суббота, 22 01 2022
Войти Регистрация

Login to your account

Username *
Password *
Remember Me

Create an account

Fields marked with an asterisk (*) are required.
Name *
Username *
Password *
Verify password *
Email *
Verify email *
Captcha *

Гісторык Цэнтральнай Азіі нарадзіўся на Віцебшчыне

  • Вторник, 25 августа 2020 10:41
  • Автор  Сугучча

Рэдка калі згадваецца імя Пятра Рыгоравіча ГАЛУЗЫ (1897 – 1980), савецкага гісторыка, даследчыка мінуўшчыны Сярэдняй ці савецкай Цэнтральнай Азіі. І дарэмна. Ён – з кагорты пачынальнікаў савецкага перыяду ў гістарычнай навуцы Туркменістана. І, відавочна, зварот да напісанага ім у 1930-я гады дапамог бы стварыць найболей поўную карціну развіцця гістарычнай навукі ў Туркменістане ў першай палове XX стагоддзя.

Пётр Рыгоравіч Галуза нарадзіўся 10 чэрвеня 1897 года ў вёсцы Даргейкі Сенненскага павета Магілёўскай губерні. Зараз – гэта Сенненскі раён Віцебскай вобласці. Але ні ў адным з васьмі сельсаветаў сучаснага Сенненскага раёна цяпер такога паселішча – Даргейкі – няма. Відаць, была невялікая вёсачка, якая ўжо за стагоддзе і згубілася ў гісторыі мінуўшчыны… Хаця і славутымі сваімі ўраджэнцамі адзначана. У Пятра Рыгоравіча быў яшчэ і малодшы брат – біёлаг доктар сельсакагаспадарчых навук Іларыён Рыгоравіч Галуза…

А што да Пятра Галузы, то ён закончыў двухкласную школу ў родным краі. Першыя палітычныя вопыты ў пярэдадзень Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі набыў як анархіст-камуніст… У 1917 – 1918 гг. наш зямляк служыў у царскай арміі. Прапаршчык. У 1918 – 1919 гг. загадваў аддзелам народнай адукацыі. А ў 1919 – 1921 гг. – у Чырвонай Арміі. Займае пасаду начальнікам палітаддзела баявога ўчастка. У 1920 годзе ўступіў у Расійскую Камуністычную партыю (бальшавікоў). З 1919 года лічыўся кандыдатам.

У 1921 – 1923 гг. Пётр Галуза вучыцца ў Камуністычным універсітэце імя Я. М. Свярдлова. Па накіраванню з Масквы нашага земляка адпраўляюць выкладчыкам Камуністычнага універсітэта ў Ташкент. Дарэчы, гэтая ВНУ складалася з галаўнога маскоўскага «офіса» і філіялаў у Ташкенце, Баку, Іркуцку. У розны час ва ўніверсітэце навучаліся прадстаўнікі ажно 73 (!) нацыянальнасцяў. Адну вялікую групу навучэнцаў складалі савецкія студэнты, з якіх рыхтавалі савецкіх і партыйных работнікаў  для нацыянальных наменклатур савецкіх рэспублік. Другую групу складалі замежныя студэнты, якіх рыхтавалі да барацьбы за ўсталяванне камунізму ў сваіх краінах, для арганізацыі паўстанняў і рэвалюцый. Сярод выпускнікоў Камуністычнага ўніверсітэта – тувінскі дзяржаўны дзеяч і пісьменнік Така Салчак, кітайскі палітык Дэн Сяапін, в’етнамскі камуністычны лідар і пісьменнік Хо Шы Мін, карэйскі дзяржаўны дзеяч Чо Бонам, каракалпацкі партыйны і дзяржаўны дзеяч Алаяр Дасназараў, заснавальнік турэцкай рэвалюцыйнай паэзіі, турэцкі грамадскі дзеяч Назым Хікмет, дзеяч іракскага камуністычнага і рабочага руху Юсуф Сулейман Юсуф, адзін з лідараў камуністычнага і нацыянальна-вызваленчага руху ў Інданэзіі Тан Малака, кітайскі рэвалюцыянер і паэт, публіцыст Эмі Сяо, савецкі таджыкскі партыйны дзеяч Шырынша Шатэмір…

З 1924 па 1937 гг. Пётр Галуза працуе кіраўніком бюро Гістапарта пры ЦК Кампартыі Туркестана, рэктарам Туркменскай Вышэйшай камуністычнай сельскагаспадарчай школы, галоўным рэдактарам часопіса «Советское хозяйство Туркмении». Набываючы публіцыстычны і навуковы вопыт, гістарычны досвед, Пётр Рыгоравіч піша навуковыя, гісторыка-публіцыстычныя працы «Туркестан-калонія (Нарыс гісторыі Туркестана ад заваёвы рускімі да рэвалюцыі 1917 г.)», «Трацкісцка-каланізатарская канцэпцыя гісторыі Туркестана-калоніі», «Узбраенне рускіх перасяленцаў у Сярэдняй Азіі», «Аграрныя адносіны на поўдні Казахстана ў 1867 – 1914 гг.», «Паўстанне 1916 года ў Сярэдняй Азіі»…

21 ліпеня 1937 рашэннем бюро ЦК Кампартыі Туркменістана П. Галуза зняты з пасады галоўнага рэдактара часопіса і выключаны з партыі. Следам нашага земляка чакалі рэпрэсіі… Праўда, Пётр Рыгоравіч выжыў у калатнечы тых няпростых гадоў і памёр толькі ў 1980 годзе…

Брат нашага героя – Іларыён Рыгоравіч Галуза (1899 – 1977)  сцвердзіў сябе як выдатны вучоны. Працаваў у Казахстане. Адзін час займаў пасаду акадэміка-сакратара Акадэміі навук Казахскай ССР. За адну са сваіх манаграфій быў адзначаны Сталінскай прэміяй трэцяй ступені. Быў узнагароджаны ордэнамі Леніна, Працоўнага Чырвонага Сцяга, «Знак Пашаны».

Алесь Карлюкевіч

 

Прочитано 286 раз Последнее изменение Вторник, 25 августа 2020 10:42